Umowa przedwstępna to zwykle dwie, trzy strony. Klienci czytają je uważnie do momentu, w którym zgadza się cena i termin, a potem przelatują wzrokiem resztę. Tymczasem cała ochrona obu stron siedzi w jednym rzeczowniku, gdzieś w połowie dokumentu.
Zadatek albo zaliczka. Różnią się jedną literą w wymowie i wszystkim w skutkach.
Trzy sytuacje
Mieszkanie za 1 000 000 zł. Kupujący wpłaca przy umowie przedwstępnej 50 000 zł, czyli 5% ceny: dokładnie dolną granicę typowego zadatku.
| Co się dzieje | Przy zadatku | Przy zaliczce |
|---|---|---|
| Sprzedający dostaje lepszą ofertę i się wycofuje | oddaje kupującemu 100 000 zł | oddaje 50 000 zł |
| Kupujący nie dostaje kredytu i rezygnuje | traci 50 000 zł | odzyskuje 50 000 zł |
| Transakcja dochodzi do skutku | w obu przypadkach kwota zalicza się na poczet ceny | |
Tytuł dotyczy pierwszego wiersza. Sprzedający, który zmienia zdanie po podpisaniu umowy z zadatkiem, wypuszcza z ręki 100 000 zł: 50 tys. zł, które dostał, plus drugie tyle z własnej kieszeni. Przy zaliczce oddaje dokładnie to, co wziął, i nie traci ani złotówki.
Zadatek chroni tego, kto chce doprowadzić sprawę do końca. Zaliczka chroni tego, kto chce zostawić sobie furtkę.
Skąd bierze się ta podwójna kwota
Z art. 394 Kodeksu cywilnego. Zadatek to instytucja opisana w ustawie i ma jedno zadanie: zabezpieczyć wykonanie umowy. Jeśli od umowy odstępuje ten, kto zadatek dał, zadatek przepada. Jeśli odstępuje ten, kto go przyjął, oddaje dwukrotność.
Zaliczka nie ma osobnych przepisów. Podlega ogólnym zasadom o zobowiązaniach, a w praktyce oznacza to jedno zdanie: jeśli nie dochodzi do transakcji, pieniądze wracają w takiej wysokości, w jakiej zostały wpłacone, niezależnie od tego, kto się rozmyślił i ile kosztowało to drugą stronę.
Typowy zadatek przy mieszkaniu to 5–10% ceny. Przy milionie daje to 50–100 tys. zł, a jeśli sprzedający się rozmyśli, drugie tyle po jego stronie.
Dlaczego zaliczka bywa niebezpieczna dla kupującego
Dla kupującego brzmi bezpieczniej: „gdyby coś poszło nie tak, odzyskam swoje”. Problem w tym, że ta sama zasada działa w drugą stronę i tam boli znacznie mocniej.
Sprzedający przy zaliczce praktycznie nie ryzykuje. Może przyjąć wpłatę, dalej pokazywać mieszkanie, a jeśli pojawi się lepsza oferta, oddać pieniądze i sprzedać komu innemu. Kupujący dostaje z powrotem dokładnie tyle, ile wpłacił. Ani złotówki za notariusza, za sprawdzenie księgi wieczystej, za wynajętego rzeczoznawcę, za sześć tygodni czekania i za drugie mieszkanie, które w tym czasie kupił ktoś inny.
Zaliczka to konstrukcja, w której jedna strona ma zobowiązanie, a druga opcję. Zanim podpiszesz, sprawdź, po której stronie stoisz.
Kiedy zadatek wraca bez sankcji
Kodeks przewiduje dwie takie sytuacje. Pierwsza: strony rozwiązały umowę za porozumieniem, więc zadatek wraca w nominale. Druga: do transakcji nie doszło z przyczyn, za które żadna ze stron nie odpowiada, albo odpowiadają obie po trochu.
Przy mieszkaniach pod tę drugą sytuację podpada na przykład zdarzenie losowe w budynku, decyzja organu, która blokuje transakcję, albo roszczenia spadkobierców ujawnione dopiero po podpisaniu umowy przedwstępnej.
Pułapka kredytowa: najdroższy błąd kupujących
Rozumowanie brzmi żelaźnie: skoro bank odmówił, zakup jest niemożliwy, a skoro tak, kupujący za to nie odpowiada, więc pieniądze powinny wrócić. Przepisy układają to zupełnie inaczej.
Brak kredytu jest co do zasady okolicznością po stronie kupującego. To on zobowiązał się kupić i to on tego zobowiązania nie wykonał. Przyczyna nie zmienia skutku.
Da się to jednak zabezpieczyć jednym zapisem. Umowa przedwstępna może przewidywać warunek uzyskania finansowania, na przykład taki: jeśli kupujący w wyznaczonym terminie udokumentuje odmowy z określonej liczby banków, zadatek wraca w pojedynczej wysokości. Taki zapis musi precyzyjnie określać terminy, liczbę wniosków i formę dokumentowania, inaczej nie zadziała.
Każdemu kupującemu mówię też rzecz podstawową: zanim postawisz na szali 30 tys. zł, sprawdź zdolność kredytową u doradcy. Nie w kalkulatorze na stronie banku, tylko u człowieka, który sprawdzi historię w BIK, policzy wszystkie zobowiązania i powie wprost, jak to wygląda.
Siedem rzeczy do sprawdzenia w umowie przedwstępnej
- Nazwa wpłaty wprost: słowo „zadatek” albo „zaliczka”, a nie „opłata rezerwacyjna” czy „kwota na poczet”.
- Termin zawarcia umowy przyrzeczonej. Bez niego trudno wykazać, kto nie dotrzymał zobowiązania.
- Warunek kredytowy, jeśli kupujący finansuje zakup kredytem.
- Stan prawny: hipoteki, służebności, roszczenia osób trzecich, osoby zameldowane.
- Zasady wydania nieruchomości: termin, stan, co zostaje w mieszkaniu, kto rozlicza media.
- Co z zaległościami wobec wspólnoty lub spółdzielni na dzień aktu.
- Kto ponosi koszty umowy przedwstępnej, jeśli strony zawierają ją u notariusza.
U notariusza czy na zwykłej kartce
Nie ma obowiązku. Przy większych kwotach jednak warto, bo forma aktu notarialnego daje kupującemu roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej, którego można dochodzić w sądzie, a dodatkowo pozwala wpisać to roszczenie do księgi wieczystej. Umowa w zwykłej formie pisemnej takiego roszczenia nie daje. Zostaje wtedy odpowiedzialność odszkodowawcza i sam mechanizm zadatku.
Inne są też koszty: przy umowie przedwstępnej notariusz liczy taksę według stawki pełnej, a nie połowy, którą stosuje się przy samej sprzedaży mieszkania.
Zanim podejmiesz decyzję, poznaj liczbę. Przygotujemy bezpłatną wycenę Twojego mieszkania na danych z aktów notarialnych: w 24 godziny, bez zobowiązań. A jeśli sprzedaż to już postanowiona sprawa, zobacz jak prowadzimy ją krok po kroku.
