Scena, którą widzę w kancelarii notarialnej kilka razy w roku: kupujący siada do aktu przekonany, że zapłaci wyłącznie cenę i taksę notarialną. Po kilku minutach dowiaduje się o dodatkowych 8 tys. zł. Tę niespodziankę da się przewidzieć, tylko trzeba to zrobić wcześniej niż w dniu podpisu.
Skąd bierze się ten podatek
Podatek od czynności cywilnoprawnych obciąża umowę sprzedaży nieruchomości. Stawka wynosi 2% wartości rynkowej, a płaci go kupujący, nie sprzedający. Notariusz jest tu płatnikiem: pobiera kwotę przy akcie i odprowadza ją do urzędu skarbowego.
Przy typowym łódzkim mieszkaniu za 400 000 zł to 8 000 zł wychodzące z portfela tego samego dnia co zadatek, prowizja i taksa.
PCC pojawia się tam, gdzie nie ma VAT-u. Kupując od dewelopera, płacisz cenę z VAT-em i PCC już nie występuje. Ten podatek płaci się więc głównie na rynku wtórnym, a tam kupuje większość moich klientów.
Kto nie zapłaci ani złotówki
Od 31 sierpnia 2023 roku obowiązuje zwolnienie dla kupujących pierwsze własne mieszkanie. Żeby z niego skorzystać, muszą zejść się trzy rzeczy naraz.
- Kupującym jest osoba fizyczna albo kilka osób fizycznych. Spółka, fundacja czy stowarzyszenie ze zwolnienia nie skorzystają.
- Przedmiotem zakupu jest lokal albo dom mieszkalny: odrębna własność lokalu, dom jednorodzinny, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub do domu.
- Kupujący nigdy wcześniej nie miał takiego prawa ani udziału w nim. Liczy się „nigdy nie miał”, a nie „nie ma teraz”, i to najczęściej przeoczony warunek.
Odziedziczony udział, który zwolnienia nie psuje
Ustawodawca przewidział jeden sensowny wyjątek. Jeżeli kupujący miał tylko udział nieprzekraczający połowy, nabyty wyłącznie w drodze dziedziczenia, zwolnienie nadal działa.
Typowa sytuacja: ktoś odziedziczył po rodzicach jedną czwartą mieszkania razem z rodzeństwem i dziś kupuje swoje pierwsze mieszkanie. Zwolnienie mu przysługuje. Gdyby jednak ten sam udział dostał w darowiźnie, a nie w spadku, już by mu nie przysługiwało.
Para i małżeństwo: jeden warunek psuje wszystko
Przy zakupie we dwoje warunek musi spełniać każda z osób kupujących. Jeśli jedno z małżonków miało kiedyś mieszkanie, zwolnienie przepada dla całej transakcji, a nie dla połowy.
Rozdzielność majątkowa tego nie ratuje. Nie ratuje też kupno na jedno nazwisko, jeżeli druga osoba i tak staje do aktu jako współkupujący. Zanim ustalisz, kto i jak kupuje, przegadaj to z notariuszem albo doradcą podatkowym, bo chodzi o realne pieniądze.
Czego zwolnienie nie obejmuje
- Działki, także budowlanej. Zwolnienie dotyczy lokali i domów, nie samego gruntu. Kupując działkę pod budowę, PCC zapłacisz.
- Garażu, miejsca postojowego i komórki lokatorskiej sprzedawanych odrębnie. Jeżeli w akcie są osobnym przedmiotem z własną ceną, od tej części trzeba zapłacić podatek.
- Drugiej nieruchomości w tym samym akcie. Zakup dwóch lokali mieszkalnych jedną umową wyklucza zwolnienie w całości.
Dom jednorodzinny razem z gruntem, na którym stoi, traktuje się jako całość, więc tu zwolnienie działa.
Sześć procent, czyli przepis nie dla Kowalskiego
Przy okazji zwolnienia wprowadzono też stawkę podwyższoną. 6% PCC płaci kupujący, który nabywa szósty i każdy kolejny lokal mieszkalny w tym samym budynku lub na tej samej działce. Miało to ukrócić hurtowy wykup całych pięter przez fundusze.
Kogoś, kto kupuje mieszkanie dla siebie, ten przepis nie dotyczy. Warto go jednak znać, bo bywa mylony ze zwolnieniem i w rozmowach potrafi wywołać zupełnie niepotrzebny popłoch.
Co zrobić przed wizytą u notariusza
- Odpowiedz sobie uczciwie na pytanie o przeszłość. Czy kiedykolwiek, także przed laty i choćby na chwilę, przysługiwało Ci prawo do lokalu lub domu? Odpowiedź „chyba nie” to za mało.
- Sprawdź, jak wygląda sprawa spadku. Jeśli masz udział ze spadku, ustal jego dokładną wielkość i podstawę nabycia. Połowa to granica, nie orientacyjny poziom.
- Zapytaj, co dokładnie jest przedmiotem umowy. Miejsce postojowe wyceniane osobno zmienia rozliczenie.
- Zgłoś zwolnienie notariuszowi przed aktem, nie po. Jeśli notariusz pobierze podatek mimo prawa do zwolnienia, da się go odzyskać, ale trzeba złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty i poczekać.
Zanim podejmiesz decyzję, poznaj liczbę. Przygotujemy bezpłatną wycenę Twojego mieszkania na danych z aktów notarialnych: w 24 godziny, bez zobowiązań. A jeśli sprzedaż to już postanowiona sprawa, zobacz jak prowadzimy ją krok po kroku.
